افغانستان بهسوی بندر چابهار ایران روی میآورد:
یک محور راهبردی برای تجارت خارجی
مسکو – گل حسن، سفیر طالبان در روسیه، اعلام کرد که بندر چابهار ایران در حال تبدیلشدن به یکی از مهمترین دهلیزهای تجاری افغانستان است؛ آنهم در زمانی که تنشها با پاکستان افزایش یافته و مرزها ناپایدار شدهاند.
او که در سومین مجمع بینالمللی دهلیز حملونقل شمال–جنوب در روسیه صحبت میکرد، تأکید کرد که حجم مبادلات تجاری افغانستان از مسیر چابهار هر روز در حال افزایش است و افزود که مقامات حکومت طالبان «بهطور فعال» با ایران و هند برای تقویت این مسیر همکاری میکنند.
به گفته او، وزیر تجارت طالبان اخیراً سفر رسمی به ایران داشته و در این سفر موضوع توسعه بندر چابهار در اولویت گفتوگوها بوده است.
⸻
جابجایی اجباری در سیاستهای ژئو-اقتصادی
سفیر طالبان توضیح داد که اداره طالبان قصد دارد بخشی از مسیرهای سنتی تجارت خود را که عمدتاً وابسته به پاکستان بودهاند، بهسوی بندر چابهار تغییر دهد؛ بندری که دسترسی مستقیم به دریای عمان و در نتیجه به بازارهای جهانی فراهم میکند.
این تصمیم در پی تحولاتی صورت گرفته که فضای تجارت منطقهای را دچار بحران کرده است:
در ۲۰ اکتبر، پاکستان پس از درگیریهای مسلحانه با نیروهای طالبان، گذرگاههای مرزی تورخم و چمن را بست.
این اقدام، که دو گذرگاه اصلی تجارت دو کشور را شامل میشود، مبادلات تجاری را فلج کرد و پیامدهای اقتصادی قابل توجهی در دو سوی مرز بهجا گذاشت.
در واکنش به این وضعیت، طالبان تلاش خود را برای تنوعبخشی به شرکای تجاری افزایش دادهاند؛ از جمله توسعه همکاریهای اقتصادی با ایران، کشورهای آسیای مرکزی و دیگر همسایگان، تا وابستگی دیرینه به اسلامآباد را کاهش دهند.
تحلیل – پیامدها برای افغانستان
برای افغانستانِ محصور در خشکی، انتخاب چابهار اهمیت راهبردی دارد:
کاهش وابستگی به پاکستان که همواره شریک سیاسی و تجاری ناپایدار بوده است.
دسترسی مستقل به آبهای آزاد برای واردات حیاتی مانند سوخت، گندم و کالاهای صنعتی.
اتصال به دهلیزهای بینالمللی از جمله مسیر شمال–جنوب که ایران، هند و روسیه از آن حمایت میکنند.
افزایش قدرت چانهزنی دیپلماتیک طالبان در شرایطی که هنوز مشروعیت بینالمللی آنها نامشخص است.
با این حال، این رویکرد بدون چالش نیست:
وجود تحریمهای بینالمللی علیه ایران، محدودیت زیرساختها، هزینههای بالای ترانزیتی و نبود هماهنگی پایدار منطقهای از جمله موانع اصلی اند.
