بازگشت گسترده مهاجرین؛ تفاوتهای عمیق میان بازگشتکنندگان از ایران و پاکستان
همدم نیوز
کمیساری عالی پناهندگان سازمان ملل متحد (UNHCR) در گزارش تازهای، تصویر نگرانکنندهای از وضعیت مهاجران افغان بازگشته از ایران و پاکستان ارائه کرده و نشان داده است که تجربه بازگشت، بسته به کشور مبدأ، زمان بازگشت و جنسیت، تفاوتهای جدی و معناداری دارد.
بر اساس این گزارش، افغانهایی که از ایران به کشور بازمیگردند، بهطور کلی از سطح بالاتری از تحصیلات رسمی برخوردارند، امنیت غذایی بهتری دارند و بیشتر در خانههای بادوامتری زندگی میکنند. این وضعیت تا حدی نتیجه اقامت طولانیمدت بسیاری از مهاجران افغان در ایران است؛ افرادی که سالها، و گاه دههها، در مناطق شهری و نیمهشهری زندگی کردهاند.
تحصیلکرده اما بدون کار
با این حال، سازمان ملل به یک تناقض مهم اشاره میکند: با وجود سطح تحصیلات بالاتر، بازگشتکنندگان از ایران با کمبود شدید فرصتهای شغلی در افغانستان روبهرو هستند. بازار کار این کشور که در پی فروپاشی اقتصادی و انزوای بینالمللی بهشدت تضعیف شده، توان جذب نیروی کار ماهر را ندارد.
lass=”yoast-text-mark” />>در کنار این بحران، محدودیتهای ساختاری بهویژه محرومیت دختران و زنان از آموزش و اشتغال، فشار مضاعفی بر خانوادهها وارد کرده و آسیبپذیری آنان را افزایش داده است.
بازگشت از پاکستان؛ بدهی و کار روزمزدی
در مقابل، مهاجران بازگشته از پاکستان با سطح بالاتری از بدهی مواجهاند. بسیاری از این خانوادهها برای تأمین نیازهای اولیه خود ناچار به کار روزمزدی هستند؛ کاری ناپایدار و کمدرآمد که امنیت معیشتی آنها را تضمین نمیکند.
>گزارش UNHCR نشان میدهد که این گروه معمولاً با منابع مالی و داراییهای کمتری به افغانستان بازمیگردند و همین موضوع آنها را سریعتر در معرض ناامنی غذایی و بیثباتی مسکن قرار میدهد.
زمان بازگشت؛ عامل تعیینکننده
کمیساری عالی پناهندگان همچنین تأکید میکند که زمان بازگشت نقش مهمی در وضعیت زندگی مهاجران دارد. افرادی که پس از سال ۲۰۲۵ به افغانستان برگشتهاند، شانس بیشتری برای یافتن کار کوتاهمدت ـ اغلب غیررسمی ـ دارند، اما همزمان بیشتر با مشکل ناامنی غذایی و دشواری در یافتن مسکن روبهرو هستند. این روند بازتابی از وخامت تدریجی شرایط اقتصادی و انسانی در افغانستان است.
زنان و افراد دارای معلولیت؛ آسیبپذیرترین گروهها
این گزارش به شکاف عمیق جنسیتی نیز اشاره دارد. تنها ۲۴ درصد از زنان پاسخدهنده گفتهاند که منبع درآمد دارند، در حالی که این رقم در میان مردان بازگشتکننده ۶۶ درصد است.
>بهویژه زنان سرپرست خانوار با موانع متعددی مواجهاند: محدودیت در رفتوآمد، دسترسی بسیار محدود به بازار کار، نبود حمایت اجتماعی و وابستگی روزافزون به کمکهای بشردوستانه.
افراد دارای معلولیت نیز از جمله آسیبپذیرترین گروهها معرفی شدهاند؛ کسانی که دسترسی آنها به خدمات پایه، فرصتهای شغلی و حمایتهای تخصصی بسیار محدود است.
آمارهایی نگرانکننده
بر اساس دادههای سازمان ملل، از جنوری تا نوامبر ۲۰۲۵ حدود ۱.۸ میلیون افغان از ایران و نزدیک به ۹۰۰ هزار نفر از پاکستان به افغانستان بازگشتهاند.
>بازگشتی گسترده که نهتنها نشانه ثبات نیست، بلکه فشار مضاعفی بر کشوری وارد میکند که همزمان با بحران اقتصادی، ناامنی و محدودیتهای شدید اجتماعی دستوپنجه نرم میکند.
کمیساری عالی پناهندگان سازمان ملل از جامعه جهانی خواسته است حمایتهای بشردوستانه خود را افزایش دهد و در راهحلهای پایدار ـ چه در داخل افغانستان و چه در کشورهای میزبان ـ سرمایهگذاری کند تا این موج بازگشت، به یک فاجعه انسانی خاموش تبدیل نشود
