ارزیابی گزارش شورای امنیت سازمان ملل؛ تضعیف تاکتیکی داعش و پناهگاه امن TTP و القاعده در افغانستان

سی‌وچهارمین گزارش تیم نظارت بر تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد، ارزیابی مستند و بی‌طرفانه‌ای از وضعیت گروه‌های مسلح در افغانستان ارائه می‌دهد.

این سند نشان می‌دهد که برخلاف ادعاهای حکومت سرپرست طالبان مبنی بر محو کامل تهدیدات، افغانستان در یک معادلهٔ دوگانه قرار دارد: از یک‌سو داعش خراسان تحت فشار عملیاتی دچار عقب‌نشینی تاکتیکی شده، اما از سوی دیگر، خاک کشور همچنان به‌عنوان پناهگاه امن و عقبهٔ استراتژیک برای تحریک طالبان پاکستان (TTP)، القاعده و گروه‌های پیکارجوی منطقه‌ای عمل می‌کند.

۱. داعش خراسان؛ عقب‌نشینی تاکتیکی، نه نابودی

گزارش تأیید می‌کند که داعش خراسان سرسخت‌ترین رقیب طالبان و بزرگ‌ترین تهدید غیرمتقارن برای امنیت منطقه است.

عملیات‌های طالبان در کابل و ولایات شمالی، تعداد حملات بزرگ در شهرهای اصلی را کاهش داده است — اما کارشناسان سازمان ملل تأکید می‌کنند که این بازآرایی تاکتیکی است، نه شکست ساختاری:

🔹 ارتقای تجهیزاتی: عناصر داعش به پهپادهای کشفی، تجهیزات دید در شب و کمره‌های حرارتی مجهز شده‌اند

🔹 جابه‌جایی جغرافیایی: انتقال هسته‌ها به مناطق مرزی خیبرپختونخوا و بخش‌هایی از شمال افغانستان

🔹 حفظ توان عملیاتی: توانایی انجام حملات پیچیده و هدفمند، مانند حمله بر اتباع چین در کابل

۲. TTP و القاعده؛ همزیستی ساختاری

برخلاف موضع رسمی کابل مبنی بر عدم اجازهٔ استفاده از خاک افغانستان علیه همسایگان، اسناد سازمان ملل از پیوند عمیق طالبان با TTP و القاعده پرده برمی‌دارد.

TTP با استفاده از چتر حمایتی موجود، حملات خود را علیه پاکستان شدت بخشیده که به تنش‌های حاد مرزی انجامیده است.

پروژه انتقال نیروها: انتقال حدود دو هزار جنگجوی TTP و خانواده‌هایشان به شمال و غرب افغانستان، از سوی سازمان ملل به‌عنوان یک «اقدام حمایتی و مهارکننده» تحلیل شده — تا این نیروها از حملات هوایی پاکستان در امان بمانند، نه اینکه خلع سلاح شوند.

این تفسیر، نکتهٔ کلیدی گزارش است: آنچه ممکن است از بیرون اقدامی برای مهار تلقی شود، در ارزیابی کارشناسان سازمان ملل، حفظ زیرساخت گروه در محیطی امن‌تر است.

حضور فعال القاعده: شبکهٔ القاعده — به‌ویژه شاخهٔ شبه‌قارهٔ هند (AQIS) — همچنان به ارائهٔ مشورهٔ نظامی، تسهیلات مالی و آموزش ایدئولوژیک به TTP ادامه می‌دهد و از آزادی عمل نسبی برخوردار است.

۳. گروه‌های آسیای میانه و اویغورها

در خصوص «جنبش اسلامی ترکستان شرقی» (ETIM) و گروه‌های آسیای میانه مانند انصارالله و جنبش اسلامی ازبکستان، گزارش نشان می‌دهد که این گروه‌ها همچنان در ولایت‌های بدخشان (از جمله دهلیز واخان)، کندز و نورستان حضور دارند.

اگرچه طالبان تحت فشار چین و کشورهای همسایه محدودیت‌های رفت‌وآمدی بر آن‌ها اعمال کرده‌اند، اما از تسلیم دادن یا خلع سلاح کامل آن‌ها امتناع می‌ورزند.

این الگو — پذیرش محدودیت اما نه خلع سلاح — نشان می‌دهد که تصمیم‌ها بیش از آنکه امنیتی باشند، حاصل موازنه‌ای میان فشار خارجی و پیوندهای موجودند.

نگاه و زمینه همدم

گزارش شورای امنیت سازمان ملل خط بطلانی بر روایت‌های یک‌جانبه می‌کشد. واقعیت میدان نشان می‌دهد که برخورد با تروریسم در افغانستان «گزینشی» است: مبارزهٔ قاطع با داعش جریان دارد، اما در برابر TTP و القاعده سیاست اغماض اعمال می‌شود.

این دوگانگی رفتاری، پایداری امنیت در جنوب و مرکز آسیا را زیر سؤال برده است. بدون یک مکانیسم نظارتی بین‌المللی و خلع سلاح واقعی همهٔ گروه‌ها، خطر افراط‌گرایی فرامرزی همچنان بالقوه باقی خواهد ماند.