پنج سال پس از سقوط کابل؛ هشدار امداد اسلامی دربارهٔ عقب‌نشینی کمک‌های بین‌المللی

هم‌زمان با پنجمین سالروز سقوط دولت جمهوری، سازمان بین‌المللی امداد اسلامی (Islamic Relief) با نشر بیانیه‌ای تازه به بررسی ابعاد بحران انسانی و اقتصادی در افغانستان پرداخته است.

محمد ذوالقرنین عباس، مدیر بخش افغانستان در این سازمان، با انتقاد از رویکرد قدرت‌های جهانی تصریح کرد که تعهدات جامعهٔ بین‌المللی برای حمایت از مردم افغانستان پس از خروج نیروهای خارجی در سال ۲۰۲۱، به حاشیه رانده شده است.

درخواست تغییر مدل کمک‌رسانی

سازمان امداد اسلامی از دولت‌های جهان خواسته است کمک‌های خود را از برنامه‌های مقطعی به سمت پروژه‌های توسعه‌ای، بازسازی زیرساخت‌ها و تقویت خدمات عمومی سوق دهند تا از فروپاشی کامل ساختارهای حیاتی جلوگیری شود.

تفاوت میان این دو مدل، بنیادی است: کمک اضطراری نیاز امروز را پاسخ می‌دهد اما ظرفیتی برای فردا نمی‌سازد؛ سرمایه‌گذاری توسعه‌ای، ساختاری ایجاد می‌کند که پس از پایان کمک نیز پابرجا بماند.

شوک جمعیتی؛ ۱۲ درصد افزایش

یافته‌های این نهاد نشان می‌دهد که افغانستان طی سه سال گذشته با موج کم‌سابقه‌ای از بازگشت مهاجران مواجه بوده است.

از سال ۲۰۲۳ تاکنون بیش از ۶ میلیون نفر از کشورهای همسایه به کشور بازگشته‌اند که بیش از یک میلیون تن آنان مربوط به سال جاری است.

این موج بازگشت، جمعیت کشور را حدود ۱۲ درصد افزایش داده و فشار سنگینی بر منابع محدود، بازار کار و زیرساخت‌های اجتماعی وارد کرده است.

برای درک مقیاس این رقم: افزایش ۱۲ درصدی جمعیت در بازهٔ سه سال، در شرایط عادی نیز چالشی جدی برای هر اقتصاد به شمار می‌رود — چه رسد به اقتصادی که ظرفیت خدماتی‌اش هم‌زمان در حال کاهش است.

تعطیلی ۴۲۰ مرکز درمانی

از سوی دیگر، کاهش شدید بودجه‌های حمایتی موجب تعطیلی دست‌کم ۴۲۰ مرکز درمانی در ولایات مختلف شده که بیشترین آسیب آن متوجه زنان و کودکان گردیده است.

سازمان امداد اسلامی تأکید کرده که کمبود خدمات طبی، محدودیت‌های کاری برای کارکنان زن در بخش بهداشت و گسترش فقر، وضعیت بهداشت عمومی را بحرانی ساخته است.

سه عامل یادشده به‌طور جداگانه قابل مدیریت‌اند، اما هم‌زمانی آن‌ها اثری تصاعدی ایجاد می‌کند: مرکز درمانی بسته می‌شود، کادر زن نمی‌تواند کار کند، و خانواده توان پرداخت هزینهٔ سفر به مرکز دورتر را ندارد.

ظرفیت مغفول‌مانده

این بیانیه خاطرنشان می‌سازد که با گذشت پنج سال، عدم تجدیدنظر در سیاست‌های آموزشی و کاری زنان، امکان استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی خانواده‌ها برای کاهش فقر را محدود نگه داشته است.

تحلیل همدم‌نیوز

گزارش امداد اسلامی، تناقض اصلی در مدیریت بین‌المللی مسئلهٔ افغانستان را برجسته می‌سازد: فاصلهٔ روزافزون میان کاهش بودجه‌های امدادی و افزایش نیازمندی‌های ساختاری.

از منظر اقتصاد توسعه، جذب شوک دموگرافیک ۱۲ درصدی در کشوری که خدمات عمومی و بهداشتی آن با افت شدید مواجه است، عاملی برای بی‌ثباتی سیستمی به شمار می‌رود.

تعطیلی بیش از ۴۰۰ مرکز درمانی، محدودیت‌های مدل امدادرسانی مقطعی را به اثبات می‌رساند. در غیاب سازوکارهای مالی معطوف به زیرساخت‌ها و عدم بهره‌گیری از ظرفیت‌های تخصصی زنان، افق خروج از بحران با چالش‌های پیچیده‌ای همراه خواهد بود.