بحران جمعیت در ژاپن: پیوند ۲۶۵ زوج از طریق هوش مصنوعی

دولت شهر توکیو برای مقابله با افت تاریخی نرخ تولد، از موفقیت اپلیکیشن همسریابی مبتنی بر هوش مصنوعی خبر داد. سامانه «توکیو انموسوبی» تا کنون موفق شده ۲۶۵ زوج را به خانه بخت بفرستد.

یک اپلیکیشن دولتی برای حل یک بحران ملی

این سامانه دولتی از سپتامبر ۲۰۲۴ به منظور تشویق جوانان به تشکیل خانواده راه‌اندازی شد. آنچه این پروژه را از ده‌ها اپلیکیشن همسریابی خصوصی متمایز می‌سازد، ماهیت دولتی آن است: در اینجا یک نهاد عمومی، مستقیماً وارد حوزه‌ای شده که تا پیش از این به‌طور کامل در اختیار بخش خصوصی و بازار آزاد بود.

ورود یک شهرداری بزرگ به این عرصه، به‌خودی‌خود نشانه‌ای از عمق نگرانی مقام‌های ژاپنی دربارهٔ روند جمعیتی این کشور است. زمانی که یک دولت محلی تصمیم می‌گیرد در فرایند آشنایی و ازدواج شهروندانش نقش فعال ایفا کند، این تصمیم بیش از آنکه یک ابتکار فناورانه باشد، بازتاب‌دهندهٔ یک اضطرار سیاست‌گذارانه است.

چرا ۷۰ درصد متقاضیان ازدواج هیچ اقدامی نمی‌کنند؟

تحقیقات اولیه نشان داده بود که نزدیک به ۷۰ فیصد از افراد علاقه‌مند به ازدواج، به دلایل مختلف هیچ اقدامی برای یافتن شریک زندگی انجام نمی‌دهند. این یافته، هستهٔ اصلی طراحی این برنامه را شکل داد.

نکتهٔ کلیدی در این آمار آن است که مشکل، نبودِ تمایل به ازدواج نیست — بلکه فاصله‌ای است میان تمایل و اقدام. کمبود وقت و نداشتن اعتماد به نفس، دو عاملی هستند که در بررسی‌های اولیه به‌عنوان موانع اصلی شناسایی شدند. به بیان دیگر، سیاست‌گذاران توکیو به این نتیجه رسیدند که برای بخش بزرگی از جمعیت مجرد، مسئله «نخواستن» نیست، بلکه «نتوانستنِ آغاز کردن» است.

این تشخیص، شکل مداخلهٔ دولتی را نیز تعیین کرد: به‌جای کمپین‌های تبلیغاتی برای ترغیب به ازدواج، ساختن یک ابزار عملی که مانع نخست — یعنی دشواری برداشتن گام اول — را بردارد.

چگونگی کار سامانه و تدابیر امنیتی

برای تضمین امنیت و احراز هویت، ارائه اسناد رسمی مجرد بودن و انجام مصاحبه آنلاین الزامی شده است.

این دو شرط، تفاوت بنیادی این پلتفرم با اپلیکیشن‌های تجاری را نشان می‌دهد. در بیشتر برنامه‌های خصوصی همسریابی، ثبت‌نام تنها با یک آدرس ایمیل یا شمارهٔ تلفن ممکن است و هیچ سازوکاری برای تأیید مجرد بودن کاربر وجود ندارد. الزام به ارائهٔ سند رسمی و گذراندن مصاحبهٔ فردی آنلاین، فرایند ورود را دشوارتر می‌سازد، اما در مقابل، سطح اعتماد کاربران را به‌طور قابل توجهی بالا می‌برد.

همین سخت‌گیری، توضیح‌دهندهٔ فاصلهٔ میان شمار متقاضیان و شمار کاربران تأییدشده نیز هست.

آمار: از ۳۶ هزار متقاضی تا ۲۶۵ ازدواج

بر اساس آمارهای تازه تا پایان جون ۲۰۲۶، از میان ۳۶ هزار متقاضی، ۱۶ هزار تن مراحل احراز هویت را سپری کرده‌اند که منجر به ایجاد ۷۶۰ رابطه جدی و ۲۶۵ ازدواج شده است.

این ارقام، یک قیف (funnel) روشن را ترسیم می‌کنند: ۳۶ هزار درخواست اولیه، ۱۶ هزار کاربر تأییدشده، ۷۶۰ رابطهٔ جدی و در نهایت ۲۶۵ ازدواج رسمی. کاهش شمار در هر مرحله، تا حد زیادی نتیجهٔ همان فیلترهای سخت‌گیرانهٔ احراز هویت است که پیش‌تر توضیح داده شد.

در ارزیابی این آمار باید توجه داشت که برنامه کمتر از دو سال از راه‌اندازی‌اش می‌گذرد، و فرایند از آشنایی تا ازدواج رسمی معمولاً ماه‌ها به طول می‌انجامد. بنابراین رقم ۲۶۵ ازدواج، حاصل یک بازهٔ زمانی نسبتاً کوتاه است.

ابعاد بحران جمعیتی ژاپن

ژاپن با یکی از سخت‌ترین بحران‌های جمعیتی جهان دست‌وپنجه نرم می‌کند. گزارش وزارت بهداشت این کشور نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۵ تنها ۶۷۱ هزار نوزاد متولد شده‌اند، در حالی که شمار مرگ‌ومیرها به ۱.۶ میلیون نفر رسیده است.

معنای این دو عدد در کنار هم، روشن است: شمار مرگ‌ومیرها نزدیک به دو و نیم برابر شمار تولدهاست. این یعنی جمعیت ژاپن نه‌تنها رشد نمی‌کند، بلکه سالانه با کاهشی چشمگیر روبه‌روست. رقم ۶۷۱ هزار تولد، پایین‌ترین سطح ثبت‌شده در تاریخ این کشور به شمار می‌رود.

نرخ باروری ۱.۱۴ فرزند به ازای هر زن نیز فاصلهٔ زیادی با سطح جایگزینی جمعیت دارد — سطحی که برای حفظ ثبات جمعیتی یک کشور لازم است. این شکاف، پیامدهای بلندمدتی برای بازار کار، نظام بازنشستگی و ساختار اقتصادی ژاپن به همراه دارد.

نگاه و زمینه همدم

ورود نهادهای دولتی به حوزه فناوری‌های اجتماعی و الگوریتم‌های هوش مصنوعی، نشان‌دهنده تغییر پارادایم در سیاست‌های حمایتی خانواده است.

تجربهٔ توکیو از این جهت قابل توجه است که به‌جای اکتفا به مشوق‌های مالی سنتی — مانند کمک‌هزینهٔ تولد یا معافیت مالیاتی — به سراغ ریشهٔ رفتاری مسئله رفته است. این رویکرد بر این فرض استوار است که موانع ازدواج در جوامع مدرن، بیش از آنکه اقتصادی باشند، اجتماعی و روانی‌اند.

هم‌زمان، دولت توکیو با ارائهٔ یک بستر تأییدشده و امن، پاسخی نیز به نگرانی‌های رایج دربارهٔ پلتفرم‌های خصوصی — از جمله جعل هویت و کلاهبرداری — داده است. این چارچوب نهادی، یکی از عوامل اصلی جلب اعتماد کاربران بوده است.

واکاوی این تجربه نشان می‌دهد که استفاده هدفمند از ابزارهای دیجیتال می‌تواند موانع روانی و اجتماعی ازدواج را در جوامع مدرن کاهش دهد.

نظر شما چیست؟ آیا مداخلهٔ دولت‌ها در حوزهٔ ازدواج و تشکیل خانواده را راهکاری مؤثر می‌دانید؟