مصونیت امپریالیستی و عدالت گزینشی؛ وقتی غرب قربانیان افغانستان را فدای حاکمیت خود می‌کند

مصونیت امپریالیستی و عدالت گزینشی؛

وقتی غرب قربانیان افغانستان را فدای حاکمیت خود می‌کند

سرمقاله: فرزانه محمدی، مدیر مسول همدم نیوز

پاریس – آیا حقوق بین‌الملل به ابزار انحصاری قدرتمندان تبدیل شده است؟ سلاحی چندگانه که برای تنبیه و انضباط کشورهای جنوب جهانی به کار می‌رود، اما مصونیت مطلق را برای معماران خشونت‌های امپریالیستی تضمین می‌کند؟

اقدام بی‌پروای مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا، در «تهدید» خواندن این دادگاه علیه حاکمیت ایالات متحده، صرفاً یک بیانیه سیاسی دیگر از دولت ترامپ نیست. این اقدام، اعلام آشکار دکترین «مصونیت مطلق برای قدرتمندان» است. واشنگتن با تهدید این دادگاه به تحریم‌های اقتصادی، ابطال ویزا و اعمال فشارهای سنگین دیپلوماتیک، پیامی تکان‌دهنده به جهان می‌فرستد: جان‌های فداشده، بدن‌های آسیب‌دیده و خانواده‌های ویران‌شده در پی مداخلات نظامی غرب، ارزش معاهداتی را که ادعای حمایت از آن‌ها را دارند، ندارند.

حقوق بین‌الملل تنها زمانی وجود دارد که در خدمت منافع غرب باشد؛ اما اگر جرات کند به مرزهای آنان نزدیک شود، «جنگ حقوقی افراطی» نامیده می‌شود.

سراب عدالت جهانی: نمونه زنده افغانستان

برای زنان افغانستان، این استندردهای دوگانه یک بحث تئوریک نیست؛ بلکه با گوشت، پوست و خاطرات آوارگی آن‌ها عجین شده است. به یاد بیاوریم: در مارچ ۲۰۲۰، دادستان‌های دادگاه کیفری بین‌المللی با شجاعت تحقیقاتی را درباره جرایم جنگی در خاک افغانستان آغاز کردند که صراحتاً شامل بررسی رفتارهای ضدبشری نیروهای نظامی امریکا و سازمان سیا نیز می‌شد. این اقدام، جرقه امیدی کوتاه‌مدت برای بیوه‌ها، مادران و دختران افغان بود که خواهان پاسخگویی در قبال کشتارهای بی‌رحمانه غیرنظامیان و شکنجه‌های بی‌مجازات بودند.

با این حال، در سال ۲۰۲۱ و در یک عقب‌نشینی آشکار اخلاقی، این دادگاه رسیدگی به نقش ایالات متحده را در اولویت پایین‌تری قرار داد و تمرکز خود را تنها بر جرایم طالبان و دولت پیشین معطوف کرد. این تسلیم‌شدن در برابر فشارهای سیاسی واشنگتن، باور به یک عدالت بی‌طرف را در ذهن قربانیان نابود کرد. امروز این دادگاه تاوان ضعف خود را می‌دهد. تلاش کرد تا امپراتوری را راضی نگه دارد، اما خود را تضعیف کرد؛ و اکنون همان امپراتوری به دنبال نابودی کامل آن است، چرا که هنوز به اندازه کافی مطیع نشده است.

ابزارانگاری نهادهای بین‌المللی: تسلیم یا نابودی

این بحران عمیق، ماهیت واقعی نهادهای بین‌المللی معاصر را برملا می‌سازد. اگر این نهادها به طور کامل از اوامر قدرت‌های غربی پیروی نکنند، مشروعیت‌زدایی شده، از نظر مالی تحت فشار قرار می‌گیرند و محکوم به بی‌اثر شدن می‌شوند. اما در مقابل، هرگاه همین قدرت‌های غربی تصمیم بگیرند به کشوری در جنوب جهانی هجوم ببرند، رژیمی را سرنگون کنند یا تحریم‌های فلج‌کننده اقتصادی وضع نمایند، ناگهان همین سازمان‌های بین‌المللی و مفهوم «حقوق بشر» به عنوان دستاویزی اخلاقی و توجیهی مطلق برای مداخله وارد میدان می‌شوند.

باج‌خواهی دیپلوماتیک مارکو روبیو از کشورهایی که از کمک‌های امریکا بهره‌مند می‌شوند، اوج این وقاحت است: یا صلاحیت دادگاه را رد کنید، یا با غضب واشنگتن روبرو شوید. این استعمار مالی، حقوق بین‌الملل را به یک معامله تجاری تقلیل می‌دهد و اثبات می‌کند که از نظر غرب، «حاکمیت ملی» یک امتیاز ویژه برای آن‌ها و «تسلیم پذیری» سهم دیگر ملت‌هاست.

عدالت نمی‌تواند یک موهبت غربی باشد. اگر دادگاه کیفری بین‌المللی می‌خواهد مشروعیت تاریخی و اخلاقی خود را بازجوید، باید در برابر باج‌خواهی واشنگتن ایستادگی کند، دوسیه تحقیقات افغانستان را به صورت کامل و بدون تبعیض احیا کند و از طبقه‌بندی ارزش خون انسان‌ها دست بردارد. تا زمانی که بمب‌های غربی پشت قوانین مصونیت یک‌جانبه پنهان شوند، واژه «عدالت» چیزی جز یک توهین بزرگ به زنان افغانستان و آوارگان سایر کشورها در محیط‌های علمی و دانشگاهی نخواهد بود.

فرزانه محمدی

مدیرمسئول رسانه همدم‌نیوز