هوشمندسازی کنترول سرعت در شاهراه‌ها؛ امضای تفاهم‌نامه طالبان با ۲۲ شرکت جی‌پی‌اس

وزارت حمل‌ونقل و هوانوردی حکومت طالبان از آغاز طرح کنترول هوشمند سرعت در شاهراه‌های اصلی کشور خبر داد. حفیظ‌الله حلیمی، رئیس خدمات فنی این وزارت در جریان بازدید از ترمینال جدید هرات اعلام کرد که برای اجرای این طرح، تفاهم‌نامه‌های همکاری با ۲۲ شرکت فعال در حوزه سیستم‌های موقعیت‌یاب (GPS) به امضا رسیده است.

تعیین حد مجاز سرعت و نظارت ۲۴ ساعته

بر اساس معیارهای جدید، حداکثر سرعت مجاز برای موترهای مسافربری ۱۰۵ کیلومتر در ساعت و برای موترهای باربری ۷۰ کیلومتر در ساعت تعیین شده است.

تفاوت این دو سقف، منطق فنی روشنی دارد: وسایط باربری به دلیل وزن بیشتر، مسافت توقف طولانی‌تری نیاز دارند و در سرعت بالا، خطر واژگونی در آن‌ها به‌مراتب بیشتر است.

برای تضمین اجرای این مقررات، تیم‌های فنی ویژه‌ای ایجاد شده‌اند تا رفت‌وآمد وسایط را به صورت زنده رصد کنند. در صورت تخلف، با شرکت‌های ترانسپورتی و رانندگان تماس گرفته شده و هشدارهای لازم جهت جلوگیری از حوادث ترافیکی داده می‌شود.

نکتهٔ قابل توجه در این سازوکار، رویکرد پیشگیرانهٔ آن است: تماس در لحظهٔ تخلف، به‌جای جریمه پس از وقوع حادثه.

استقبال رانندگان و چالش‌های پایداری طرح

اجرای این طرح با استقبال بخشی از رانندگان و شهروندان روبرو شده است؛ آنان کاهش حوادث جاده‌ای و ایجاد نظم در رفت‌وآمد را از مزایای مجهز شدن موترها به جی‌پی‌اس می‌دانند.

با این حال، تعمیم این سیستم به تمامی وسایط نقلیه عمومی و خصوصی نیاز به زیرساخت‌های پایدار اینترنتی، سرمایه‌گذاری مداوم و نظارت بی‌طرفانه دارد تا از تبدیل شدن آن به یک پروسه پیچیده اداری جلوگیری شود.

وابستگی سامانه به پوشش مخابراتی، مهم‌ترین چالش فنی آن است. در بخش‌هایی از شاهراه‌های افغانستان — به‌ویژه مسیرهای کوهستانی و کم‌جمعیت — پوشش شبکه ناپایدار است؛ دقیقاً همان نقاطی که از نظر ایمنی، پرخطرترین بخش‌های مسیر به شمار می‌روند.

نگاه و زمینه همدم

استفاده از فن‌آوری دیجیتال برای مدیریت ترافیک جاده‌ای، نشان‌دهنده گرایش به نوسازی ساختارهای اداری و خدماتی است.

شاهراه‌های افغانستان سال‌هاست که به دلیل سرعت غیرمجاز و عدم رعایت قوانین ترافیکی، شاهد تلفات سنگین انسانی بوده است. سرعت غیرمجاز اما تنها یکی از عوامل است؛ وضعیت نامناسب جاده‌ها، فرسودگی وسایط و نبود آموزش رانندگی استاندارد نیز در این آمار سهم دارند — عواملی که این سامانه به‌تنهایی قادر به رفع آن‌ها نیست.

موفقیت این استراتژی می‌تواند الگویی برای هوشمندسازی سایر بخش‌های زیربنایی کشور باشد، مشروط بر آن‌که پشتیبانی فنی آن به صورت دوام‌دار حفظ شود.