گزارش رسمی: توافق سه‌جانبه میان افغانستان، ایران و تاجیکستان برای فعال‌سازی راهگذر ترانزیت جاده‌ای مشترک

مشهد – در چارچوب تلاش‌ها برای توسعه‌ی زیرساخت‌های حمل‌ونقل و تقویت مبادلات تجاری در آسیای میانه و غربی، نشست سه‌جانبه‌ای میان مقامات بلندپایه‌ی کشورهای ایران، تاجیکستان و اداره‌ی حاکم در افغانستان به میزبانی شهر مشهد برگزار شد. این نشست با امضای یک توافق‌نامه‌ی عملیاتی به کار خود پایان داد که هدف از آن، فعال‌سازی یک راهگذر (کوریدور) ترانزیت جاده‌ای مشترک است. این مسیر جدید تجاری می‌تواند گامی اساسی در جهت کاهش وابستگی‌های ترانزیتی، تسهیل انتقال کالا و انکشاف همکاری‌های منطقه‌ای میان سه کشور هم‌زبان تلقی شود.

جزئیات نشست مشهد و مقامات امضاکننده‌ی توافق‌نامه

بر اساس گزارش‌های نشر شده در رسانه‌های رسمی ایران، این نشست سه‌جانبه با هماهنگی و میزبانی اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای استان خراسان رضوی در شهر مشهد برگزار گردید. در این جلسات، هیئت‌های تخنیکی و مسوولان ارشد هر سه طرف حضور داشتند. رضا اکبری، معین وزارت راه و شهرسازی به نمایندگی از ایران، یارمحمد رمضان، سرپرست هیئت اعزامی از کابل به نمایندگی از افغانستان، و شایسته سعیدمرادزاده، معین وزارت ترانسپورت تاجیکستان به نمایندگی از دوشنبه، پای این سند عملیاتی امضا کردند.

حضور مسوولان ارشد سکتور ترانسپورت سه کشور در این نشست، نشان‌دهنده‌ی اهمیت فوق‌العاده‌ی این راهگذر جاده‌ای برای هر سه پایتخت است. طرف‌های شرکت‌کننده پس از گفت‌وگوهای تفصیلی، صورت‌جلسه‌ی اجرایی این طرح را امضا کردند و متعهد شدند که فعال‌سازی این مسیر جاده‌ای ترانزیتی را در اولویت برنامه‌های اقتصادی و تجاری میان‌دولتی خود قرار دهند تا هزینه‌های انتقال اموال تجاری و زمان رفت‌وآمد موترهای باربری در منطقه به شدت کاهش یابد.

آغاز حرکت اولین محموله باری آزمایشی ظرف یک ماه آینده

به منظور ارزیابی دقیق توانایی‌های تخنیکی این مسیر جدید و بررسی موانع احتمالی، در این توافق‌نامه فیصله شده است که کار ترانزیت به شکل عملی و آزمایشی در کوتاه‌مدت آغاز شود. بر این اساس، قرار است حداکثر تا یک ماه آینده، نخستین محموله باری آزمایشی با استفاده از موترهای باربری هر سه کشور از این مسیر عبور کند.

این عملیات آزمایشی فرصتی خواهد بود تا هماهنگی‌های گمرکی میان مرزها، فرآیندهای اداری ترانزیت و ترخیص کالا، و وضعیت رفت‌وآمد لاری‌ها (کامیون‌ها) در نقاط مرزی به صورت واقعی و عملی سنجیده شود. اطلاعات به دست آمده از این سفر آزمایشی به کارشناسان کمک می‌کند تا مشکلات و چالش‌های اداری یا فزیکی موجود در مسیر را شناسایی کرده و پیش از آغاز رسمی و گسترده‌ی فعالیت‌های تجاری، نسبت به حل آن‌ها اقدام کنند.

تشکیل کارگروه مشترک برای حل مشکلات اداری و گمرکی

با توجه به اینکه کارآمدی یک راهگذر تجاری بستگی به ساده‌سازی قوانین و هماهنگی‌های اداری دارد، نمایندگان سه کشور روی ایجاد یک کارگروه مشترک تخنیکی به توافق رسیدند. این کارگروه وظیفه دارد تا از نزدیک بر روند اجرای توافق‌نامه نظارت کرده و چالش‌های روزمره‌ی رانندگان و شرکت‌های ترانزیتی را حل کند.

تسهیل در صدور ویزا برای رانندگان موترهای باربری، کاهش زمان توقف لاری‌ها در مرزها، یکسان‌سازی تعرفه‌های ترانزیتی و ایجاد سیستم بیمه مشترک برای موترها از وظایف اصلی و اولویت‌های کاری این کارگروه مشترک خواهد بود. هدف نهایی از این اقدامات، ایجاد یک فضای امن، ارزان و قابل پیش‌بینی برای تجار و شرکت‌های ترانسپورتی سه کشور است.

برگزاری دور دوم گفت‌وگوها در کابل در فصل پاییز

بر اساس توافق صورت‌گرفته در مشهد، این همکاری‌ها قرار است به صورت دوام‌دار دنبال شود. به همین منظور، نمایندگان سه کشور توافق کردند که دور دوم این گفت‌وگوهای سه‌جانبه در ماه عقرب سال جاری به میزبانی شهر کابل برگزار گردد.

هدف از نشست کابل، بررسی نتایج عبور اولین محموله باری آزمایشی و نهایی کردن پیش‌نویس سند بلندمدت همکاری‌های مشترک ترانزیتی میان سه کشور خواهد بود. تصویب نهایی این سند می‌تواند بستر قانونی لازم را برای اتصال جاده‌ای و ترانزیتی پایدار میان ایران، افغانستان و تاجیکستان فراهم کند و زمینه‌ساز پیوستن این شبکه به راه‌های بزرگ ترانزیتی در سطح اوراسیا شود.

اهمیت ژئوپولیتیک و اقتصادی پروژه برای افغانستان

ایجاد این راهگذر جدید در شرایطی صورت می‌گیرد که کشورهای محاط به خشکه در آسیای میانه همواره به دنبال راه‌های ارزان‌تر برای دسترسی به آب‌های آزاد هستند. این مسیر به تاجیکستان فرصت می‌دهد تا از طریق خاک افغانستان و ایران، به بنادر مهم خلیج فارس و دریای عمان به‌ویژه بندر چابهار متصل شود. برای ایران نیز این طرح به معنای تقویت نقش ترانزیتی کشور در منطقه و افزایش پیوندهای اقتصادی با همسایگان شرقی است.

برای افغانستان، این پروژه اهمیت حیاتی دارد. علی‌رغم چالش‌های دیپلوماتیک کنونی، موقعیت جغرافیایی کشور به عنوان پل ارتباطی میان آسیای جنوبی و آسیای میانه غیرقابل انکار است. مشارکت در این طرح‌های بزرگ ترانسپورتی نشان می‌دهد که بخش ترانزیت و تجارت همچنان یکی از حوزه‌هایی است که همکاری‌های منطقه‌ای در آن ضرورت تام دارد. تحقیقات علمی در بخش اقتصاد و روابط بین‌الملل در دانشگاه‌های منطقه، همواره تاکید می‌کنند که اتصال جاده‌ای و خط آهن در افغانستان، شرط اصلی ثبات اقتصادی و رشد متوازن کل منطقه است.

این راهگذر جدید علاوه بر ارزان‌تر ساختن کالاهای وارداتی برای مردم، می‌تواند زمینه را برای انضمام پایدار اقتصادی منطقه بر اساس منافع مشترک فراهم آورد.