بحران عمیق بشردوستانه در افغانستان؛ ارزیابی نهاد «ریچ» از گسترش سوءتغذیه و فروپاشی توان اقتصادی خانواده‌ها

ارزیابی تازه و گسترده نهاد بین‌المللی «ریچ» (REACH) که با اتکا به اطلاعات بیش از ۱۲ هزار منبع محلی در ۴۰۱ ولسوالی افغانستان انجام شده، از وخامت کم‌سابقه ناامنی غذایی و فشار شدید اقتصادی بر شهروندان پرده برمی‌دارد.

افزایش جهش‌وار قیمت مواد غذایی، جهش آمار سوءتغذیه کودکان، آسیب‌های ناشی از سیلاب‌ها و کاهش محسوس کمک‌های بین‌المللی، توان پایداری معیشتی خانواده‌ها را به نقطهٔ پایانی رسانده است.

سوءتغذیه جهش‌وار و فروش آخرین دارایی‌ها

یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد که ۶۵ درصد مناطق کشور، ناامنی غذایی را یک «مشکل جدی یا بسیار جدی» ارزیابی کرده‌اند.

افزایش آمار سوءتغذیه در ولایت‌های پنجشیر (۸۹ درصد)، فاریاب (۸۵ درصد) و لغمان (۸۳ درصد) ابعاد نگران‌کننده‌ای به خود گرفته است.

در پاسخ به تورم ناگهانی در بازارهای محلی، خانواده‌ها به رفتارهای اضطراری روی آورده‌اند: در ۸۷ درصد مناطق، مردم برای تأمین غذا مجبور به فروش مواشی و دارایی‌های بنیادی خود شده‌اند و در ۶۰ درصد مناطق، کودکان برای تأمین هزینه‌های معیشتی خانواده به کار وا داشته می‌شوند.

فروش مواشی از این جهت اهمیت دارد که در اقتصاد روستایی افغانستان، دام نه یک کالای مصرفی بلکه سرمایهٔ مولد خانواده است. فروش آن برای خرید غذا، به معنای از دست دادن منبع درآمد آینده برای رفع نیاز امروز است — نشانه‌ای روشن از پایان یافتن ذخایر و راهکارهای عادی.

فشار اقلیمی، بازگشت مهاجران و جابه‌جایی داخلی

عوامل اقتصادی به همراه شوک‌های طبیعی، اصلی‌ترین رانش‌گر بی‌جاشدگی داخلی در کشور هستند؛ ۸۰ درصد مناطق، مشکلات مالی و ۷۹ درصد فقر و بیکاری را علت اصلی ترک محل زندگی عنوان کرده‌اند.

از سوی دیگر، سیلاب‌های اخیر در ارزگان، سمنگان و بغلان خسارات سنگینی به خانه‌ها وارد کرده است.

این بحران با بازگشت مداوم مهاجران از ایران و پاکستان پیچیده‌تر شده است؛ چرا که ۵۷ درصد مناطق پذیرنده اعلام کرده‌اند برگشت‌کنندگان هیچ‌گونه کمک بشردوستانه‌ای دریافت نکرده‌اند.

این در حالی است که روند توزیع کمک‌های جهانی از ۳۷ درصد در ماه مارچ به ۲۹ درصد کاهش یافته است — یعنی درست در زمانی که نیاز افزایش یافته، منابع کاهش یافته‌اند.

چالش‌های بخش صحت

سیستم صحی کشور نیز زیر بار مشکلات مالی و تدارکاتی دچار سکتگی شدید شده است.

۷۷ درصد مناطق از کمبود دوا و تجهیزات طبابت رنج می‌برند و ۵۹ درصد مردم توان پرداخت هزینه‌های تداوی را ندارند.

در این میان، محدودیت‌های رفت‌وآمد و فاصله‌های طولانی باعث شده که در ۱۷ درصد مناطق، زنان دسترسی امن و به‌موقع به مراکز درمانی نداشته باشند.

نگاه و زمینه همدم

گزارش نهاد «ریچ» هشدار صریحی درباره پایان یافتن آخرین ابزارهای مقاومت اقتصادی مردم افغانستان است.

هنگامی که خانواده‌ها مجبور به فروش مواشی و استفاده از کار کودکان می‌شوند، به معنای ورود به مرحله فروپاشی ساختاری معیشت است. این دو شاخص در ادبیات ارزیابی بشردوستانه، از نشانه‌های «راهکارهای اضطراری» شناخته می‌شوند — یعنی اقداماتی که خانواده تنها زمانی به آن‌ها متوسل می‌شود که تمام گزینه‌های دیگر از میان رفته باشد.

حل این بحران نیازمند بازنگری در نحوه تعامل جامعه جهانی، ارائه مستقیم کمک‌های انکشافی پایدار و ایجاد چارچوب‌های کارآمد برای حمایت از آسیب‌پذیرترین اقشار جامعه است.