نوشابههای رژیمی و مغز؛ پژوهش هشتساله چه میگوید؟
نوشابههای رژیمی و خطرات احتمالی برای مغز؛ پژوهش تازه چه میگوید؟
نوشابههای رژیمی سالهاست که به عنوان یک جایگزین کمکالری و بیخطر برای نوشیدنیهای شیرین فروخته میشوند. اما یک پژوهش تازه علمی نشان میدهد که مصرف مداوم شیرینکنندههای مصنوعی ممکن است برای حافظه و کارکرد مغز نگرانکننده باشد. بخش علمی «همدم آکادمی» در این گزارش جزئیات این تحقیق و توصیههای صحی آن را بررسی کرده است.
۱. تحقیق تازه چه چیزی را نشان میدهد؟
استفاده از شیرینکنندههای مصنوعی یا همان قندهای بدل بهجای بوره معمولی بسیار عام شده است. با این حال، دانشمندان همواره درباره تأثیرات درازمدت این مواد روی مغز و اعصاب تحقیق میکنند.
بر اساس پژوهش تازهای که در مجله معتبر علمی «نورولوژی» (Neurology) نشر شده، مصرف منظم شیرینکنندههای کمکالری یا بدون کالری ممکن است باعث شود تواناییهای ذهنی و حافظه در افراد زیر ۶۰ سال سریعتر ضعیف شود.
در این تحقیق، وضعیت سلامت و عملکرد ذهنی ۱۲ هزار و ۷۷۲ نفر در جریان هشت سال بررسی شد. پژوهشگران عملکرد مغزی این افراد را در سه مرحله سنجیدند و میزان استفاده آنها از شیرینکنندههای مصنوعی را بهدقت اندازهگیری کردند.
نتیجه این بود: افرادی که روزانه مقدار زیادی شیرینکننده مصنوعی مصرف میکردند، نسبت به کسانی که خیلی کم استفاده میکردند، ۶۲ درصد سریعتر با کاهش تواناییهای ذهن و حافظه مواجه شدند.
این کاهش، عمدتاً سه توانایی مشخص را در بر میگرفت: حافظهٔ کاری (توان نگهداشتن اطلاعات در ذهن برای انجام یک کار)، روانی کلامی (سرعت یافتن و بیان کلمات) و توجه انتخابی (توان تمرکز روی یک موضوع در میان عوامل حواسپرتکن).
این نتیجه را چگونه باید خواند؟
محققان تأکید میکنند که این نتیجه به معنای اثبات قطعی نیست.
این پژوهش از نوع «مشاهدهای» (observational) است؛ یعنی نشان میدهد میان دو پدیده ارتباط آماری وجود دارد، اما ثابت نمیکند که یکی علت دیگری است. به بیان سادهتر: نمیتوان گفت نوشابه رژیمی بهتنهایی و صددرصد باعث زوال حافظه میشود، بلکه میان مصرف زیاد این مواد و ضعیف شدن حافظه، ارتباط دیده شده است.
این تمایز اهمیت دارد، چون عوامل دیگری نیز ممکن است در این ارتباط نقش داشته باشند — مثلاً الگوی کلی تغذیه یا سبک زندگی کسانی که مصرف بالای این محصولات را دارند.
۲. کدام شیرینکنندهها بررسی شدند؟
در این پژوهش، هفت نوع شیرینکننده که در ساخت نوشابههای رژیمی و مواد غذایی کمکالری کار گرفته میشوند، بهصورت جداگانه بررسی شدند:
آسپارتام
ساخارین
آسهسولفام K
اریتریتول
زایلیتول
سوربیتول
تاگاتوز
نتایج نشان داد که از میان این هفت ماده، شش مورد با ضعیف شدن سریعتر کارکرد مغز ارتباط داشتند. تنها ماده «تاگاتوز» — که یک شیرینکنندهٔ طبیعی مشتق از لاکتوز است — چنین ارتباطی نشان نداد.
بررسی جداگانهٔ هر ماده، نقطهٔ قوت این پژوهش است؛ بسیاری از مطالعات پیشین، همهٔ شیرینکنندهها را یکجا بررسی کرده بودند.
پژوهشهای پیشین چه گفته بودند؟
این نتایج در امتداد تحقیقات قبلی قرار میگیرد. یک مطالعهٔ بزرگ فرانسوی در سال ۲۰۲۲ که روی بیش از ۱۰۰ هزار نفر و در جریان نُه سال انجام شد، نشان داد افرادی که بهطور منظم از شیرینکنندههای مصنوعی استفاده میکنند، ۹ درصد بیشتر در معرض بیماریهای قلبی-عروقی و ۱۸ درصد بیشتر در معرض خطر سکتهٔ مغزی قرار دارند.
در مورد سرطان اما، دادههای موجود تاکنون امکان اثبات ارتباط مستقیم را فراهم نکردهاند و نهادهای صحی خواستار تحقیقات بیشتر شدهاند.
۳. آیا باید نوشابههای رژیمی را کاملاً کنار بگذاریم؟
شاید با خواندن این گزارش تصمیم بگیرید که نوشابههای رژیمی را به یکباره ترک کنید، اما متخصصان چنین توصیهای نمیکنند.
دکتر کلودیا کیمیه سوئهموتو، پژوهشگر دانشگاه سائوپائولو و از نویسندگان اصلی این تحقیق میگوید: «هدف ما این نیست که مردم مصرف نوشابه رژیمی را دفعتاً صفر کنند، بلکه میخواهیم هشدار دهیم که استفاده مداوم و بیش از حد از این مواد میتواند خطرناک باشد. بهترین راه، کم کردن تدریجی آن است.»
متخصصان همدم آکادمی چند روش ساده و عملی پیشنهاد میکنند:
جایگزینهای سالم: به جای نوشابه رژیمی، از آب، آب معدنی یا آب گازدار طبیعی — در صورت تمایل با چند برش لیمو یا برگ نعنا — استفاده کنید.
رفع خستگی بدون نوشابه: اگر بعد از چاشت حس خستگی میکنید و برای رفع آن نوشابه مینوشید، به جای آن چند دقیقه قدم بزنید، آب بنوشید یا حرکات کششی سبک انجام دهید.
کاهش تدریجی: بهجای ترک ناگهانی، مقدار مصرف روزانه را نصف کنید و سپس بهتدریج کمتر کنید.
۴. بازار بزرگ نوشیدنیهای کمکالری
با وجود تمام این هشدارهای صحی، تجارت و فروش نوشابههای رژیمی در سراسر جهان همچنان رو به رشد است. ارزش این بازار در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۵.۸ میلیارد دالر برآورد شده است.
این رشد، منطق روشنی دارد: تقاضای قوی مصرفکنندگانی که میخواهند مصرف قند خود را کم کنند اما از طعم نوشیدنیهای گازدار صرفنظر نکنند.
با این حال، افزایش آگاهی عمومی و توصیههای پیاپی نهادهای صحی، صنایع را بهتدریج وادار میکند ترکیبات محصولات خود را بازنگری کنند و روی جایگزینهای با منشأ طبیعی سرمایهگذاری نمایند. شفافیت در اعلام ترکیبات، امروز به یکی از عوامل کلیدی جلب اعتماد مصرفکننده تبدیل شده است.
مطالب مرتبط
نظرها
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید.